Quảng bá văn học VN ra nước ngoài: Nhiều khoảng trống đáng tiếc


Làm thế nào để việc giới thiệu văn chương VN ra nước ngoài thật sự đạt được hiệu quả?. Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Thạch góp thêm một góc nhìn. Công việc giới thiệu văn chương VN ra nước ngoài là một quá trình có sự tham gia của nhiều tác nhân, điều quan trọng nhất là mỗi tác nhân ý thức được về vai trò và khả năng của mình. Những “nhân vật chính” của quá trình này chắc chắn phải là các dịch giả, các tổ chức xuất bản, các thiết chế nghiên cứu, đặc biệt là các đại học. Và quan trọng nó phải tuân theo những quy luật của quá trình giao lưu văn hóa.
1. Thiết nghĩ mô hình lý tưởng là một quỹ hỗ trợ những hoạt động quảng bá văn chương (và rất có thể cả văn hóa) VN ở nước ngoài. Vai trò của nó là tập hợp các nguồn tài trợ (không chỉ từ ngân sách nhà nước) và phân bổ các nguồn tài trợ đó thành các hình thức hỗ trợ cụ thể như các dự án hỗ trợ dịch thuật, xuất bản, các hỗ trợ về bản quyền và các học bổng dịch thuật dưới mọi hình thức (từ những học bổng dành cho sinh viên nước ngoài học tiếng Việt đến các học bổng cho các dự án dịch thuật cụ thể).

Ít nhất, trong giai đoạn đầu của quỹ này, khi chưa có được những mạnh thường quân là những doanh nghiệp hay tổ chức kinh tế, xã hội thì Nhà nước có thể nắm vai trò chủ thể chính của quỹ. Điều quan trọng là nó chỉ có thể là một cơ quan xét duyệt và hỗ trợ các dự án chứ nhất thiết không thể là cơ quan thực thi các dự án.
2. Trong khi chờ việc thành lập một quỹ như vậy trở thành hiện thực, có một loạt công việc thiết yếu và hết sức cụ thể cần phải được đặt lên bàn nghị sự. Việc lựa chọn các tác phẩm văn học VN để dịch và giới thiệu ở nước ngoài là một công việc hoàn toàn phụ thuộc ý chí của các cá nhân dịch giả và nhà xuất bản nước ngoài. Không thể áp đặt ý chí chủ quan của người Việt vào quá trình này.
Nhưng để khuyến khích người nước ngoài quan tâm đến văn chương VN thì việc xây dựng những cuốn sách hướng dẫn vừa khái quát nhưng cũng phải hết sức đầy đủ về văn chương VN từ khởi thủy tới đương đại là điều hết sức cần thiết. Nó giống như những guide book dành cho du khách nước ngoài khi đến với VN. Vậy mà đây lại chính là điều chúng ta hết sức thiếu.
Những công trình văn học sử hiện hành ở VN đều được viết cách đây ba, bốn thập niên. Những khiếm khuyết về thông tin là hết sức trầm trọng (hầu như chỉ viết về văn học của người Kinh, nhiều bộ phận văn học bị bỏ quên, văn học đương đại được trình bày hết sức sơ sài).
Những công trình viết lại lịch sử văn học khởi động trong khoảng mười năm gần đây thì hoặc chưa có kết quả, hoặc kết quả còn quá khó tiếp cận đối với người nước ngoài (các vấn đề quá chuyên sâu, các kết quả nghiên cứu chưa được phổ cập hóa thành một sản phẩm có tính đại chúng, dễ tiếp cận đối với độc giả ngoài giới hàn lâm), đặc biệt là những người mới bắt đầu tiếp xúc với văn chương VN, những dịch giả tiềm năng.
3. Công việc thứ hai cần gấp rút tiến hành là điều tra cơ bản, thống kê, phân loại và số hóa di sản văn học VN, ít nhất là cho đến giai đoạn kết thúc chiến tranh chống Mỹ. Trong thời gian gần đây, một bộ phận di sản thư tịch VN đã được số hóa (chủ yếu là di sản Hán Nôm và một số báo chí trong giai đoạn cận - hiện đại). Đáng tiếc là công việc này chủ yếu lại xuất phát từ sáng kiến của các tổ chức nước ngoài nghiên cứu VN và số lượng di sản được số hóa cũng còn hạn chế. Bên cạnh đó cũng cần tạo nên những kênh thông tin hữu hiệu về văn học VN đương đại trên mạng thông tin toàn cầu, điều mà hiện nay vẫn còn là một khoảng trống vô cùng đáng tiếc.
4. Cuối cùng, trong khoảng mấy chục năm gần đây, các cơ quan văn hóa VN dường như “đóng băng” việc tặng sách tiếng Việt cho các đơn vị nghiên cứu và giảng dạy tiếng Việt ở nước ngoài. Chỉ cần đến đơn vị nghiên cứu và giảng dạy ngôn ngữ và văn minh Á Đông của đại học Paris VII, nơi duy nhất ở Pháp có phân khoa Việt học chính thức, so sánh thư viện sách tiếng Việt với thư viện sách tiếng Triều Tiên (chủ yếu được xây dựng bằng nguồn quà tặng của người Hàn Quốc) là có thể cảm nhận rất rõ tình trạng đáng buồn này. Việc tặng sách tiếng Việt ra nước ngoài là một công việc khẩn thiết cần phải khởi động lại bằng nỗ lực của các đơn vị xuất bản, các đại học, với nguồn hỗ trợ của Nhà nước.
Còn có rất nhiều công việc khác cần phải làm (như việc xây dựng một mạng lưới dịch giả nước ngoài dịch văn học VN) nhưng chừng nào những điều nói trên còn chưa được đặt ra và giải quyết nghiêm túc thì việc giới thiệu văn chương VN ra nước ngoài sẽ mãi chỉ tồn tại ở dạng dự phóng, hoặc là một cái cớ để tiêu những khoản tiền lớn cho những mục tiêu “vô tăm tích”.
(Nguồn Tuổi trẻ Online)
Share on Google Plus

About Dịch thuật Online

Dịch thuật Online là đơn vị dịch thuật chuyên nghiệp hàng đầu Việt Nam, chúng tôi cung cấp dịch vụ nhanh, rẻ, uy tín, bảo mật và tận tâm. Hotline: 094.525.9798 hoặc 0915.502.269
Keywords: dịch thuật, dịch công chứng, dịch thuật online, dịch thuật hà nội, dịch công chứng hà nội, văn phòng dịch thuật, công chứng dịch thuật, dịch tiếng Anh, dịch văn bản