Người giữ hồn cho văn hóa Thái

Cùng với dòng chảy của thời gian và sự phát triển không ngừng của xã hội, nhiều giá trị văn hóa phi vật thể của dân tộc đang dần mất đi. Dân tộc Thái, một dân tộc có bề dày lịch sử và một kho tàng văn hóa phong phú, đồ sộ cũng đang ít nhiều theo thời gian mai một. Xót xa khi thấy những giá trị cốt lõi của bản sắc dân tộc mình đang dần bị quên lãng, ông Hà Công Tín ở xóm Mỏ, Xã Chiềng Châu, Huyện Mai Châu ngày đêm trăn trở tìm cách lưu giữ những giá trị đó để truyền lại cho thế hệ sau. Ông bắt đầu từ việc học và nghiên cứu chữ viết người Thái - chữ viết dân tộc mình.

Tự học, hiểu rồi say văn hóa Thái

Sinh ra và lớn lên trong cái nôi của văn hóa dân tộc Thái, nhưng mãi đến năm 1992, ông Tín mới lần đầu tiên cầm trên tay quyển sách của ông nội, quyển sách được coi là bảo bối của dòng họ. Ông vô cùng tò mò nhưng không thể đọc nó, vì sách được viết bằng chữ Thái cổ. Mong muốn đọc được quyển sách quý đó đã nung nấu ý định học chữ Thái của ông.

Đầu tiên, ông tìm gặp những người ở Mai Châu biết chữ Thái ( con số này rất ít) và đề nghị theo học với một quyết tâm “người ta học được thì mình cũng học được”. Ông tìm gặp những người biết chữ Thái để tìm hiểu rõ hơn về loại chữ này, khi đã nắm được phương pháp cơ bản, ông chăm chú đọc sách và tự học, tự nghiên cứu.

Khi đã biết đọc, ông sưu tầm, thu thập tất cả sách của người Thái trong dòng họ. Càng đọc, càng hiểu, ông càng say mê hơn cái gọi là “giá trị phi vật thể” của ông cha trong những bảo bối đó, bởi ông hiểu thêm về văn hóa dân tộc Thái, về xã hội Thái cổ xưa. Từ những quyển sách cổ đó, ông thấy được xã hội Thái xưa có một đời sống tinh thần vô cũng phong phú. Đó là những làn điệu dân ca, những bài hát giao duyên, những câu tục ngữ, câu nói cổ… rất sâu sắc và thấm đậm cái tình, cái nghĩa của nguời Tây Bắc. Người Thái xưa còn dịch cả truyện Tam Quốc Chí, truyện Thạch Sanh, và những truyện cổ, truyện ngụ ngôn ra chữ Thái theo lối văn vần thể hiện sự uyên bác, chuyên sâu của người Thái. Bên cạnh đó, còn có những áng Mo, những bùa phép của ông Mo, người được gọi là “thần quyền” đã cai quản và thống trị cả xã hội Thái về mặt đời sống tinh thần, hay những quyển gia phả ghi lại lịch sử lâu đời của từng dòng họ ...

Mẫu chữ Thái cổ trong quyển sách mo của những ông Mo ngày xưa

Khi đã đọc, đã hiểu và thấm nhuần hết những quyển sách của dòng họ, ông tìm kiếm thêm sách để nghiên cứu. Ông cất công tìm hiểu nhà nào có sách đến xin, mượn, mua và thậm chí để đổi. Có những ngày mùa đông rét đậm của vừng núi Tây Bắc, ông sẵn sàng cởi chiếc áo khoác của mình để đổi lấy một quyển sách cổ, khi đó ông hân hoan lắm, thấy mình có được nhiều hơn một quyển sách.

“Người Thái phải biết chữ Thái”

Khi biết ông Tín thông thạo chữ Thái, người dân vô cùng tin tưởng và mếm mộ. Họ nhờ ông dịch những cuốn gia phả, những văn tự cổ chia đất ngày xưa để dàn xếp việc tranh chấp đất đai, giúp họ giải quyết nhiều vấn đề trong cuộc sống…

Từ đó, ông nhận ra rằng: Biết chữ Thái, đọc được chữ Thái và dịch được ra chữ quốc ngữ giúp người dân hiểu được văn hóa Thái là chưa đủ. Cần phải truyền lại chữ Thái cho người Thái, để thế hệ sau có thể gìn giữ và bảo tồn di sản phi vật thể của dân tộc mình. Bởi một lẽ “người Thái phải biết chữ Thái”.

Sau gần 10 năm nghiên cứu, ông Tín đã sưu tầm và biên sọan một giáo trình chữ Thái để đưa vào giảng dạy. Lớp học đầu tiên của ông được sự ủng hộ nhiệt tình của đông đảo con em dân tộc Thái, từ những cán bộ huyện, cán bộ văn hóa đến những người dân ngày ngày chỉ quen lên nương lên rẫy đều háo hức theo học.

Khi được hỏi về phương pháp dạy, ông cười bảo: “Học theo kiểu đánh du kích, bình dân học vụ như ngày xưa”. Cách giảng dạy của ông rất đơn giản và dễ hiểu. Ông không chỉ dạy cho “người Thái phải biết chữ Thái” mà còn khơi dậy trong họ những bản sắc truyền thống mà dường như đã lãng quên hoặc mất đi. Ngoài việc dạy chữ Thái, giảng bằng tiếng Thái, ông lồng ghép cả những bài hát dân ca, những câu tục ngữ, câu nói cổ của người Thái trong bài giảng của mình, nên những giờ học của ông luôn thú vị và lôi cuốn. Những người học cảm thấy thích thú không phải chỉ vì họ có thể đọc được những quyển gia phả (những quyển sách cổ mà ngày lễ tết vẫn mang ra bàn thờ cúng như một nghi lễ tôn thờ tổ tiên), hay biết thêm những bài hát dân gian mà còn bởi họ biết thêm, hiểu thêm và thấm nhuần thêm những nét bản sắc truyền thống của dân tộc.

Sau khóa học đâu tiên mà ông Tín nói vui rằng đã “Xóa mù chữ Thái cho 50 nguời”, thì chương trình dạy chữ Thái cho người Thái được UBND Huyện Mai Châu và Bộ Nội Vụ quan tâm. Năm 2006, họ tổ chức khóa học thứ 2 cho cán bộ nòng cốt của huyện và các cán bộ văn hóa.

Năm 2006, Uỷ ban khoa học Thái tổ chức Hội thảo khoa học chữ Thái. Đó là hội thảo của những người quan tâm đến chữ viết Thái, những nhà khoa học nghiên cứu chữ viết Thái để thống nhất chữ Thái Việt Nam ở các tỉnh: Hòa Bình, Yên Bái, Điện Biên, Lai Châu, Thanh Hóa, Nghệ An, Sơn La. Hội thảo được diễn ra tại Mai Châu, nơi có ít người Thái nhất trong 7 tỉnh có cộng đồng người Thái sinh sống nói trên. Theo lời của một cán bộ văn hóa tỉnh Điện Biên thì “Bởi Mai Châu đã có cái gọi là tâm huyết để truyền chữ Thái cho người Thái nên mới có hội nghị này. Chúng tôi đến đây, để xem và học hỏi để làm theo cái mà Mai Châu đã tiên phong để lưu giữ và bảo tồn chữ Thái”. Hội thảo thống nhất đưa giáo trình chữ Thái Yên Bái đã được chỉnh sửa cho phù hợp để dễ dàng cho việc giảng dạy, nay gọi là chữ Thái cải tiến.

Được biết, chương trình học chữ Thái đã được Bộ Nội vụ, và Huyện Ủy trích kinh phí, lên kế hoạch cho những khóa đào tạo cho cán bộ nòng cốt, cán bộ văn hóa và con em dân tộc Thái. Lớp học sẽ được mở trong nay mai.

Tiếp tục con đường nghiên cứu chữ Thái cổ

Ông Tín cho biết: Chữ Thái cải tiến khác nhiều chữ Thái cổ, đơn giản và dễ học hơn. Nhưng mục đích của ông là muốn lưu giữ và truyền lại những di sản phi vật thể dân tộc từ những quyển sách cổ của ông cha cho con cháu nên ông tiếp tục con đường nghiên cứu chữ Thái cổ.

Ông tiếp tục thu thập, sưu tầm và nghiên cứu những văn bản chữ viết Thái . Từ những ngày đầu tiên, ông đã được biết đến như người lưu giữ cả kho tàng văn hóa dân tộc Thái. Nhiều nhà khoa học, nhà ngôn ngữ học trong và nước ngoài đã tìm đến ông để nghiên cứu, học hỏi và nhờ ông giúp đỡ.

Văn hóa và tìm hiểu văn hóa là mảnh đất chung cho tất cả những người quan tâm và say mê tìm kiếm các giá trị đó, nên tại đây, ông đã gặp gỡ và trao đổi với những nhà khoa học Thái Lan, họ đến Mai Châu theo chương trình “Thái ngoài Thái” và ở đây họ tìm thấy được chữ Thái cổ nhất. Hay như khi tiếp xúc với ông Micheal Cozen, Viện Ngôn ngữ học Paris thì ông biết rằng, người Pháp đã nghiên cứu về văn hóa Thái và chữ viết Thái từ những năm 1920, họ lưu giữ cả một kho tàng sách Thái cổ. Người Đức cũng nghiênc cứu văn hóa Thái và Viện Ngôn ngữ Việt Nam tìm đến để nhờ ông giúp đỡ cho những công trình nghiên cứu hay những luận án tiến sĩ của họ…

Gần 20 năm nghiên cứu và tìm hiểu chữ viết Thái, văn hóa Thái, giờ đây có thể nói ông đã nắm giữ cả một kho tàng phi vật thể của dân tộc Thái. Song, không vì thế mà ông dừng lại nghỉ ngơi khi đã tuổi cao, mà ông vẫn tiếp tục miệt mài công trình nghiên cứu của mình, bởi: “Kho tàng di sản văn hóa Thái phong phú và đồ sộ lắm” và để “giữ hồn cho văn hóa Thái” cho hôm nay, và mai sau…

(Nguồn: Báo Hòa Bình)

Share on Google Plus

About Dịch thuật Online

Dịch thuật Online là đơn vị dịch thuật chuyên nghiệp hàng đầu Việt Nam, chúng tôi cung cấp dịch vụ nhanh, rẻ, uy tín, bảo mật và tận tâm. Hotline: 094.525.9798 hoặc 0915.502.269
Keywords: dịch thuật, dịch công chứng, dịch thuật online, dịch thuật hà nội, dịch công chứng hà nội, văn phòng dịch thuật, công chứng dịch thuật, dịch tiếng Anh, dịch văn bản